اسکو مرکز فرهنگ

یکی دیگر از آثار تاریخی و ماندگار شهرستان اسکو که قدمت آن به زمان پیش از اسلام می رسد روستای قدیمی حیله ور است. این روستا در شمال دهکده ی تاریخی توریستی کندوان واقع شده و سه کیلومتر با آن فاصله دارد. ساکنین این روستا در قرن هفتم هجری مورد حمله ی مغولها قرار می گیرند و عده ای پس از نجات از مهلکه در کندوان فعلی اقامت می گزینند. شیوه ی معماری روستای حیله ور قابل قیاس با خانه های صخره ای کندوان نبوده و منحصر بفرد می باشد. خانه های آن در دل زمین کران - در آذربایجان و تمام سهند به طبقات لاهاری و اینمبریت اصطلاحاً کران می گویند. - به صورت زاغه با استفاده از ابزار آلات آن زمان و با سبک معماری بسیار عالی کنده شده و از زیبایی خاصی برخوردار می باشد. به لحاظ این که خانه ها در دل زمین حفر شده و از استتار کافی برخوردار بوده و از فاصله ی دور قابل رویت نیست، روستا نام حیله ور به خود گرفته است. متأسفانه تمامی خانه های زاغه ای که چندین واحد تخمین زده می شود در اثر حمله ی مغول در قرن هفتم از سکنه خالی شده و در اثر فعل و انفعالات ناشی از تحولات جوی از جمله بارش برف وباران و جاری شدن سیلاب ها و وزش طوفان های شدید از خاک و گل پر شده و راه ورودی آن ها معلوم نیست. در سال های اخیر با تلاش مسئولین تعداد چند واحد از این خانه ها شناسایی و راه ورودی آنها مشخص شده است. در این زاغه ها محل نگه داری احشام، محل قرار دادن تنور برای پخت نان و نیز محل گذاردن شمع یا چراغهای پیه سوز که بر دیوار خانه ها تعبیه شده به خوبی معلوم و مشهود است. از ویژگی های دیگراینکه همه ی زاغه ها به وسیله ی دالان هایی به هم متصل و ساکنین در دل زمین با یکدیگر در ارتباط بوده اند. با بهره برداری مناسب و ایجاد تسهیلات برای گردشگران داخلی و خارجی منطقه حیله ور با وسعتی قریب به ده هزار متر مربع و با چندین زاغه ی پنهان در دل خاک مربوط به هنر معماری دوران قبل از اسلام خواهد توانست بازدید کننده گان را به اعماق تاریخ برده و آنان را با گذشته پیوند دهد.