اشاره ای به تاریخ اسکو
منطقه اسکو در طول تاریخ در یکی از پر رفت و آمد ترین و پر حادثه ترین گذر گاه های اقوام ، سلاطین ، بازرگانان و حاملان فرهنگ ها و تمدن های گوناگون بوده است.
اولین و قدیمی ترین ماخذی که نام اسکو در آن یاد شده کتیبه ی شمسی آداد یا شامسی آداد پادشاه آشور می باشد که در 811 تا 824 قبل از میلاد در لشکرکشی به جنوب دریاچه ارومیه از قلعه ی سه کوه آویزان (اوشکایا) نام برده است. و سند دو کتیبه « آرگیشتی اول » یکی از پادشاهان « اورارتو » است که در سال های 773 تا 779 قبل از میلاد در یک سنگ نبشته هنگام هنگام یورش به جنوب دریاچه ارومیه از دستگیری والی سرزمین « اوشکایا » و « دره ی اوشکایا » سخن به میان می آورد. و سومین منبع ، کتیبه ی « سارگون دوم » یکی دیگر از پادشاهان آشور (نینوا) است که در714 سال قبل از میلاد در جنگ کوهستان « اوآئوش » (سهند) از فتح قلعه ی اوشکایا و 115 دهکده ی اطراف آن که طعمه ی حریق نموده و همه را ویران کرده ، یاد شده است.
معنی ترکیب اوشکایا : اوش = اوچ همان سه و کایا = قایا یعنی تخته سنگ بزرگ ؛ در حقیقت قلعه ای که بر بالای کوهی که سه صخره ی بزگ داشته ، ساخته شده بود اطلاق می گردیده است. به نظر تاریخ دانان، این قلعه احتمالاً در شمال شرقی اسکو بنا گردیده بود.
اسکو را « ویدهر » نیز گفته اند ( منطقه ای که آب از وسط آن جاری و اطرافش سرسبز باشد) اما طبق اسناد و مدارکی که در کتاب « منتخب الخصال» میر محمد علی عماد الاسلام اسکویی معرفی می گردد ، « ویدهر » نه منطقه اسکو ، بلکه خسروشهر و دهات تابع آن ، ویدهر ذکر گردیده است.
موقعیت جغرافیایی جمعیت و مساحت
اسکو در 25 کیلومتری جنوب شهر تبریز و در دامنه ی شمال غربی کوه سهند واقع شده است که از شمال به تبریز و شبستر ، از جنوب به شهرستان مراغه ، از شرق به بستان آباد و از غرب به آذرشهر محدود است.
اسکو در طول جغرافیایی 46 درجه و 6 دقیقه و 30 ثانیه و در عرض جغرافیایی 37 درجه و 55 دقیقه قرار گرفته است و با تهران 21 دقیقه و 12 ثانیه اختلاف ساعت دارد.
اسکو دارای آب و هوای سرد و مرطوب می باشد. البته قسمت های کوه پایه تر که در مجاورت ارتفاعات سهند سهند قرار گرفته است سردسیر تر می باشد.
شهرستان اسکو دارای مساحت 9/1170 کیلومتر مربع و بیش از 90 هزار نفر جمعیت می باشد. شهر اسکو در ارتفاع بیش از 1500متر از سطح دریا قرار دارد. شهرستان اسکو دارای دو شهر به نام اسکو و ایلخچی ودارای دو بخش به نام های بخش مرکزی (اسکو) و بخش ایلخچی ودارای 5 دهستان و 43 روستا می باشد.
قدیمی ترین مکتبخانه و تاسیس اولین مدرسه در اسکو
اسکو دارای پیشینه درخشان فرهنگی در زمینه های مختلف از جمله تحصیل علم و دانش و تاسیس مدارس می باشد ؛ بطوریکه اهالی آن در سطح کشور به مردمی فرهنگی و با فرهنگ شهرت دارند و به قول بعضی ها صادرات اسکو معلم و دبیر می باشد.
اولین مکتبخانه اسکودر کنار مسجد جامع سبزه میدان ( که از نظر معماری به دوره صفویه مربوط می شود) با چهار حجره و دو دهلیز (حین ساخت مسجد مذکور جهت مکتبخانه اختصاص یافته بود) تاسیس گردید و در سال 1292(ق) ملا رسول اسکویی که مرد خوشنویسی بود و کتاب « ابواب الجنان » را نوشته است در مکتبخانه فوق شاگردان بسیاری داشت.
اولین مدرسه رسمی اسکو در سال1328 (ق) توسط حاج سید رضا و حاج سید محمد آقا حائری و میرزا عبدالمحمد مجدالاسلامی(که بعداً به الهامی اسکویی شهرت یافت ) که هر سه از علمای بزرگ اسکو بودند از مازاد درآمد اوقاف اسکو در محله سبزه میدان تاسیس و به خاطر زحمات حاج سید رضا آقا حائری به نام او یعنی « مدرسه ی رضویه » نامیدند. و در تابلو آن نوشته شد: یا علم یا مرگ!
اولین روزنامه ی اسکو
در سال1339قمری روزنامه ی خطی یک برگی به نام رشحات که حاوی مطالب فرهنگی و اخلاقی و ادبی بود بطور هفته ای و بصورت دست نویس به تعداد 30 الی 40 نسخه توسط مرحوم غلام حسین حقانی تهیه و به رایگان به مردم ارائه می شد و همزمان با این کار فرهنگی انجمن ادب 5 نفری در مدارس اسکو به فعالیت می پرداخت.
قنات اسکو
در حدود 900 سال قبل از میلاد « اورارتو » در شرق آناطولی ( آنادولی )در اطراف دریاچه وان بوجود آمد. و بعد ها سیطره این دولت به سرزمین امروز آذربایجان گسترش یافت. اورارتوها مردمانی پیشرفته بودند که کشاورزی یکی از کارهای آنان بود. پیشرفت کشاورزی در گرو آبیاری مصنوعی می توانست بعمل آید و همین نیاز پیشرفت سیستم آبیاری را ایجاد می کرد. در نتیجه ی همین ضرورت بود که اورارتوئیها در احداث قنوات و حفر نهرها و ساختن سد ها و ایجاد شبکه ی آبیاری و کشیدن کانال ها مهارت زیادی کسب کردند. و مشابهت و دنباله ی همین تجربه را در قرون متمادی می توان در قنات اسکو عیناً مشاهده کرد. لذا با توجه به سخنان بالا می توان به قنات های احداث شده ی زیر اشاره نمود:
دیزج ، جمعه ، پره باغ ، لیجان ، زورال ، پیران ، بیدی ، پیس اندیز ، دباغلار ، قوری گول ، پرزه خونی ، ولی شاه ، مستجاب ، لیته ، همدان ، روستاق ، باققادی ، عشایر ، گیرینج ، دولدون ، پره خانی ، میرزه رحیم ، آقا سو ( آب آقا ) ، باغ میدان ، بالاگول ، حلقه وان ، بیچیللی ، چنار ، ثامن
قنات های محله میلان:
پره کاب ، محمد آباد ، شیشه گران ، عالیان ، میرزه بیان ، لولو ، صرافلار ، لیجان ، عظیم آباد ، امین آباد
قنات های محله خسرق:
جیر ، جمال ، زینه ، میر خسرق ، حمیزان ، کره نیز ، علی گولی ، زینه گولی ، کمال.
قنات های محله فسقندیس:
نو ، ثامن ، هول من دیز ، بوغا ، خواجه احمد شاه ، نونو ، لنگه رزان ، الجو.
پارچه کلاقه ای ، نان ودوشاب اسکو
اسکو از مراکز مهم تولید پارچه های حریر ابریشمی بخصوص پارچه های زیبا و خوش سلیقه ی کلاقه ای که به صورت طبیعی و مصنوعی توسط هنرمندان اسکویی تولید و علاوه بر مصرف داخلی به کشورهای مشترک المنافع نیز صادر می گردد. تولید این نوع پارچه در زمان مشروطیت توسط خود اهالی که در اثر فقر و گرسنگی برای امرار معاش به کشور های اقماری شوروی سابق رفته بودند ، هنگام بازگشت صنعت کلاقه ای را از شهر گنجه جمهوری آذربایجان با خود به اسکو منتقل کردند ، و رفته رفته رونق و آوازه کلاقه ای اسکو فراگیر شد.
درست است که در اسکو تاکستان و باغات انگور وجود ندارد و یا به علت کوهستانی بودن فاقد مزارع وسیع گندم و جو می باشد ، اما جالب توجه است که بهرین دوشاب ( نوعی شیره مخصوص انگور ) و لذیذترین نان خوردنی با عالی ترین کیفیت و مرغوبیت( که چندین سال می تواند سالم بماند ) و همچنین بهترین عسل طبیعی در همین منطقه اسکو تولید و نه تنها به اقصی نقاط کشور بلکه به کشورهای همجوار نیز صادر می شود.
